U bent hier

Waarderen

Waarderen

Het waarderen van objecten of (deel-)collecties is een belangrijk onderdeel van het collectiebeleid. Als we in een erfgoedcontext spreken over ‘waarderen’, dan gaat het niet over het bepalen van de financiële waarde, maar van de erfgoedwaarde.

Waarderen is het doen van beargumenteerde uitspraken over de waarde van erfgoed. Dit gebeurt binnen een bepaald vergelijkings- of referentiekader en aan de hand van vooraf bepaalde criteria.

Waarom waarderen?

Waarderen gebeurt vaak impliciet: er wordt bijvoorbeeld gekozen welke objecten worden tentoongesteld of gerestaureerd. Maar de waarde van erfgoed expliciteren is nog belangrijker.

Waarderen is belangrijk voor het maken van keuzes en het stellen van prioriteiten binnen het collectiebeleid. Het zorgt ervoor dat je weloverwogen keuzes en beslissingen kan maken. Bovendien creëer je op die manier een draagvlak voor het behoud en het beheer van de collectie.

Waarderen is geen doel op zich, maar gaat altijd uit van een vraagstelling of aanleiding. Dit kan heel uiteenlopend zijn:

  • welke collectiestukken wil ik het meest vrijwaren voor waardeverlies,
  • wat moet prioritair geëvacueerd worden bij een calamiteit,
  • welke deelcollectie wil ik eerst laten digitaliseren of restaureren,
  • wat hoort niet thuis in de collectie,
  • welke stukken wil ik gebruiken in de nieuwe permanente opstelling,
  • wat is het ontwikkelpotentieel van een bepaalde deelcollectie,

De waarde kan uitgedrukt worden in een score (die je beargumenteert), een waardestelling (“statement of significance”), en/of een onderverdeling van je collectie in specifieke categorieën (vb. kerncollectie, steuncollectie, past niet in de collectie,…).

Op het einde van een waarderingsproces ben je in staat om op basis van de toegekende waarde gefundeerde beslissingen te nemen inzake de vooropgestelde vraag.
 

Waarmee rekening houden?

Een waarde toekennen gebeurt niet willekeurig. Waarderen gebeurt aan de hand van vastgelegde criteria, binnen een vergelijkings- of referentiekader en onderbouwd door beredeneerde argumenten.

Bepaal op voorhand het traject dat je wil volgen: wat is de context en de aanleiding, wat ga je waarderen, hoe ga je te werk en met wie, tegen wanneer wil je afronden,…

Waarderen doe je niet op je eentje. Door in het waarderingsproces interne en externe belanghebbenden met een verschillende achtergrond en invalshoek te betrekken (collectiebeheerders, specialisten, mensen uit de erfgoedgemeenschap,…) gebeurt de waardering op een weloverwogen manier en vergroot je het maatschappelijk draagvlak. Een externe begeleider kan bemiddelen en kan helpen bij het bewaken van de voortgang en de juiste toepassing van de methodiek.

Je moet in het achterhoofd houden dat de waardering die je aan een collectie of object toekent niet voor altijd vaststaat: ze is veranderlijk en kan toenemen of verminderen door nieuwe inzichten, aanwinsten of onderzoeken. 

Een goede registratie van de objecten heeft zeker belang bij het waarderen ervan. Hoe meer informatie je hebt over een object, hoe beter je de erfgoedwaarde kan bepalen.

Voor wie een kwaliteitsvol waarderingstraject wil starten, is er een leidraad beschikbaar met basisnormen. De basisnormen gaan over de essentie van een waardering, los van alle mogelijke methodieken en handleidingen. Ze zijn van toepassing in alle deelsectoren en zijn opgebouwd rond 6 aspecten die niet mogen ontbreken in een waarderingstraject.

Er zal tevens een toolbox worden samengesteld die je op weg kan helpen, met recensies van bestaande handleidingen, praktijkvoorbeelden, sjablonen, informatie over participatieve trajecten en over communicatie. Deze toolbox wordt opgebouwd vanuit de basisnormen. In het najaar van 2017 zullen een aantal organisaties de toolbox en de basisnormen uittesten en verder verfijnen.

Meer informatie over de basisnormen, de toolbox en vorming vind je op de website van FARO.
 

Instrumenten

Er zijn verschillende instrumenten om aan waardering van erfgoedcollecties te doen. We lichten de belangrijkste toe.


Significance

Deze methodiek, die in Australië werd ontwikkeld, maakt geen gebruik van waardecategorieën, maar wel van het toekennen van betekenis aan een object of een (deel)collectie door middel van een statement of significance.
De Britse organisatie Collections Trust maakte hiervan in 2012 een herziene/eigen versie Reviewing Significance 2.0. Zij maken ook de brug naar het gebruik, het onderzoekspotentieel, de toegankelijkheid,… van collecties.


Op de museale weegschaal

Op de museale weegschaal (2013) is een praktisch en veel gebruikt waarderingsmodel op basis van zes stappen, een waarderingsformulier en een referentiekaderformulier. Het werd ontwikkeld door de Rijksdienst Cultureel Erfgoed


Roerend religieus erfgoed

Stappenplan voor het waarderen, selecteren en herbestemmen van roerend religieus erfgoed in parochiekerken (CRKC, Provincie Oost-Vlaanderen en Provincie Antwerpen). Deze handleiding wil aan kerkbesturen een concreet instrument aanreiken om de hun toevertrouwde erfgoedcollecties op een verantwoorde en duurzame manier te kunnen waarderen, te selecteren en desgevallend te herbestemmen. 

De Handreiking Roerend Religieus Erfgoed (Museum Catharijneconvent en de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland) is een praktisch hulpmiddel bij het waarderen en herbestemmen van religieuze voorwerpen.


Assessment in de archeologie

In 2015 publiceerde de Vlaamse Overheid, agentschap Onroerend Erfgoed, Assessment. Een handleiding voor de archeoloog, waarmee een inschatting gemaakt wordt van het potentieel  voor kennisvermeerdering van een archeologisch ensemble (op basis van onderzoeksdocumenten, archeologische vondsten en stalen). De handleiding is bedoeld voor archeologen om te gebruiken tijdens de onderzoeks- en uitwerkingsfase nadat de veldwerkfase werd afgerond.


Image Collections Assessment Tool

De Image Collections Assessment Tool (iCat) werd ontwikkeld door het KIK voor het waarderen van fotocollecties in diverse instellingen. De methode kan gebruikt worden om prioriteiten te stellen in het kader van een collectie- en/of digitaliseringsplanning.


Quantitative Value Assessment (QVA)

Deze methode spruit voort uit een internationale methodiek voor risicoanalyse (The ABC Method), die werd ontwikkeld door het Canadian Conservation Institute en ICCROM. Het moet nog ingang vinden als zelfstandige methodiek en is als zodanig nog niet uitgeschreven.

Zoals de naam suggereert, resulteert de waardering in een cijfer. Dit cijfer drukt de relatieve waarde uit van het erfgoed (object of deelcollectie) binnen de totale collectie, ten opzichte van de missie van de organisatie. De waarde van de volledige collectie is altijd 100%, daarbinnen kan één topstuk bijvoorbeeld een waarde van 2,43% vertegenwoordigen.

Hieruit volgende grafieken en afgeleide berekeningen zijn erg nuttig voor collectiebeheer: bij het kiezen van prioriteiten, het maken van objectieve, transparante beslissingen en het overtuigen van bestuurders. Voor meer informatie kan je binnenkort terecht in de toolbox waardering.
 

Trajecten en pilootprojecten

Enkele voorbeelden van waarderingstrajecten

Ondertussen zijn er al meerdere waarderingstrajecten succesvol afgerond. Hieronder kan je enkele voorbeelden vinden die kunnen dienen ter inspiratie:

Uiteraard is deze lijst niet exhaustief. Waardering wordt vaker toegepast, maar het proces is niet altijd neergeschreven of kenbaar gemaakt. Mooie praktijktoepassingen mogen ons altijd worden gemeld!

Zou je zelf aan de slag willen gaan met waardering en selectie binnen je collectie? Weet dan dat je steeds terecht kunt bij de provinciale consulenten voor trajectbegeleiding!
 

Pilootprojecten waarderen van cultureel erfgoed

Sinds begin 2017 is het voor erfgoedorganisaties die een structurele subsidie ontvangen op basis van het Cultureel-erfgoeddecreet van 2012 voor een activiteit op landelijk niveau mogelijk om een subsidie aan te vragen voor pilootprojecten waarderen. De eerste reeks goedgekeurde projecten zullen de komende maanden van start gaan. De resultaten zullen worden gedeeld met het erfgoedveld.

Meer informatie vind je op de website van het Departement Cultuur, Jeugd en Media.

Laatst gewijzigd op 27/09/2017