Waarderen en selecteren

In zijn recente beleidsbrief (2015) benadrukt minister Gatz opnieuw het belang van het waarderen van collecties en een doordacht verzamel- en afstotingsbeleid. Recent werd echt duidelijk dat er geen gebrek meer is aan methodieken en proefprojecten voor de verschillende deelsectoren. We hebben echter nog een weg af te leggen naar een volwaardig waardegebaseerd collectiebeheer.

Eerst en vooral: klinken waarderen, selecteren en afstoten nog een beetje als Chinees in de oren? Lees dan zeker even onze inhoudelijke pagina's rond dit thema.

warm aanbevolen

Tijdens de studiedag 'Niet al goud wat blinkt' op 28 september 2015 en in het laatste nummer van het faro-tijdschrift (2015, 3) met focus op waardering & selectie, passeren de verschillende (inter)nationale methodieken en heel wat voorbeeldprojecten de revue. Via bijgevoegde links kan je deze bloemlezing - of de schriftelijke neerslag ervan - raadplegen. Ook kritische vragen met betrekking tot waarderen en selecteren komen uitgebreid aan bod:

• Wat zijn de voordelen van een waardegebaseerd collectiebeheer? Hoe ver staan we hierin?
• Is selectie en afstoting een vorm van besparing?
• Hoe tijdsgebonden is een waarderingstraject?
• Welke rol speelt toegankelijkheid van erfgoed en informatie hierin?
• Hebben verschillende soorten collecties nood aan een verschillende aanpak?
• Wat is de juridische achtergrond?

Hieronder alvast een korte samenvatting van de methodieken en praktijkvoorbeelden.

methodieken

Naast de doorgaans gekende waarderingsmethodieken uit de museale wereld Significance 2.0, de MusIP-categorieën, Op de museale weegschaal en de afstotingsleidraad LAMO werden/worden er ook enkele instrumenten ontwikkeld die focussen op specifieke soorten collecties en problemen. In de archiefsector zijn selectielijsten een gekende methode. Ook hier wordt gewerkt aan nieuwe en geüpdatete lijsten voor bepaalde deelsectoren.

• De provincie West-Vlaanderen en het Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG) werken aan de hand van enkele grote West-Vlaamse collecties aan een methodiek voor het waarderen en herbestemmen van agrarisch erfgoed (landbouw, platteland & voeding). Bekijk hiervoor zeker ook de projectfiche van Landbouwmuseum Leiedal in Bissegem.
• De provincies Antwerpen en Oost-Vlaanderen werken momenteel samen met het CRKC aan een handreiking voor de herbestemming van roerend religieus erfgoed. De stap-voor-stap methodiek wordt getest aan de hand van proefprojecten, zoals de kerken van Serskamp en Rieme (zie hieronder)
• De Vlaamse Overheid, agentschap Onroerend Erfgoed, publiceerde onlangs de handleiding assessment in de archeologie, waarmee een inschatting gemaakt wordt van het potentieel voor kennisvermeerdering van een archeologisch ensemble (op basis van onderzoeksdocumenten, archeologische vondsten en stalen). De handleiding is bedoeld voor archeologen om te gebruiken tijdens de onderzoeks- en uitwerkingsfase nadat de veldwerkfase werd afgerond.
• De Image Collections Assessment Tool (iCat) werd ontwikkeld door het KIK voor het waarderen van fotocollecties in diverse instellingen. De methode kan gebruikt worden om prioriteiten te stellen in het kader van een collectie- en/of digitaliseringsplanning. Een demoversie is reeds online beschikbaar.
• VIAA, PACKED en FARO ontwikkelen momenteel een beslissingsboom voor het bewaren of afstoten van audiovisuele collecties. Deze vraag stelt zich immers vaak na digitalisering. Maar is het analoge materiaal echt overbodig? Hoe veilig zijn digitale kopieën?
• Het Overleg Landelijke Archieven Vlaanderen (OLAV) en Archiefbank Vlaanderen werken aan een herbestemmingsmethode voor private archieven, het zogenaamde Collectieplatform. De bedoeling is om door middel van overleg de gepaste bewaarinstelling te vinden. Aansluitend stelt een werkgroep van de VVBAD een selectielijst voor private archieven op.
• De Vlaamse Erfgoedbibliotheek werkte hard aan het beter ontsluiten van erfgoedcollecties in bibliotheken, aan het aanscherpen van het collectiebeleid van de zes partnerinstellingen en aan een methode voor schade-inventarisatie. Allemaal voorwaarden om tot een gedegen waardering te komen. Nu willen zij onderzoeken hoe het waarderen zelf aangepakt kan worden.
• De TRACKS-toolbox geeft handvaten voor waardebepaling en selectie voor het erfgoed van de kunstensector.
• Vorig jaar publiceerden de Stichting Landelijk Contact van Museumconsulenten i.s.m. Huis voor de Kunsten Limburg het boekje "Bulkafstoting in musea". Dit focust op de problematiek van deelcollecties met een lage erfgoedwaarde zonder duidelijke herkomst. Juridisch gezien is afstoten dan onmogelijk. Een pragmatische, maar goed overwogen keuze dringt zich op.

Aan de slag

Zou je zelf aan de slag willen gaan met waardering en selectie binnen je collectie? Weet dan dat je steeds terecht kunt bij de provinciale consulenten voor trajectbegeleiding! Daarnaast verzamelen en ontsluiten we voorbeelden en proefprojecten uit verschillende deelsectoren, zodat je ook je licht kan opsteken bij collega's met praktijkervaring. Je vindt ze terug in de projectfiches op DEPOTWIJZER.be, tenzij anders aangegeven.

• M Leuven, een work in progress: zie faro-tijdschrift, online presentatie op Slideshare en de brochure 'Reflecties #18' (te koop aan de museumbalie)
• Sint-Denijskerk van Serskamp
• Sint-Barbarakerk van Rieme
• Landbouwmuseum Leiedal in Bissegem
• Wielermuseum Roeselare
• Scriptioncollectie Tilburg

Uiteraard is deze lijst niet exhaustief. Waardering wordt vaker toegepast, maar het proces is niet altijd neergeschreven of kenbaar gemaakt. Mooie praktijktoepassingen mogen ons altijd worden gemeld!